Het was een vraag bij de quiz “De Slimste Mens”: wat is de nationale bloem van Nederland? Natuurlijk dacht iedereen daarbij meteen aan de tulp, maar nee, die eer komt het madeliefje toe! Op 4 juni 2023 werd het madeliefje in het programma Vroege Vogels van BNNVARA met ruime meerderheid gekozen tot Nationale Bloem van Nederland. Mededingers waren fluitenkruid; Pinksterbloem en paardenbloem.

Madeliefje (Bellis perennis) is een soort uit de composietenfamilie (Asteraceae). Bij de composieten gaat het niet om één bloem maar het bloemhoofdje bestaat uit meerdere bloemetjes. In het midden zitten tientallen gele buisbloemen die zowel mannelijk (meeldraden) of vrouwelijk (stampers) zijn. Aan de rand staan gemiddeld dertien witte lintbloemen die allemaal vrouwelijk zijn. De puntjes van de witte bloemen kunnen roze kleuren. Het madeliefje kan zich vermeerderen door zaad maar het verspreidt zich vooral doordat zich in de oksels van het bladerrozet nieuwe aftakkingen vormen. Zo kunnen zich in het gras hele matten vormen. Het madeliefje is zeer algemeen voorkomend, in alle soorten grasland en gazons. Oorspronkelijk komt het madeliefje voor in heel Europa ( behalve het noordoosten) en Zuidwest Azië maar heeft zich ook naar andere delen van de wereld zoals Noord- en Zuid Amerika verspreid.

Waar de naam “madeliefje” vandaan komt is niet helemaal duidelijk. “Made” kan verwijzen naar hooiland waar het madeliefje als kleine schoonheid in bloeit. Het kan ook komen van Maagde – lieve, liefde voor de maagd Maria. De Latijnse naam is Bellis perennis. Bellis betekent mooi; perennis betekent meerjarig of overblijvend. De bloem bloeit het hele jaar door. Zelfs in de winter kun je onder een laagje sneeuw nog bloemetjes aantreffen. De bloeipiek is in de lente, in april en mei, daarom wordt de bloem ook wel “meizoentje” genoemd. De benaming van het madeliefje kan variëren per streek, zo zijn o.a. “koeienbloem”; “schapenbloem” en “dijkbloem” ook voorkomende namen

Het madeliefje is al sedert de oudheid een symbool van de liefde. Zo staat het afgebeeld op een oude stadspoort in Babylon als symbool van Ishtar, de godin van liefde en vruchtbaarheid (575 v Chr.). Het speelt een rol in veel Germaanse; Keltische; Romeinse en Christelijke verhalen en mythen. Kransen van madeliefjes werden om het hoofd of om de hals gedragen bij liefdesrituelen in de lente. Ook nu nog geeft het madeliefje raad bij de partnerkeuze door de witte bloemblaadjes één voor één uit te trekken. Naast symbool voor de liefde is het madeliefje symbool voor de puurheid en onschuld en daarom ook gewijd aan de maagd Maria. Volgens een Keltische overlevering strooien de geesten van vlak na de geboorte overleden kinderen madeliefjes uit om de ouders te troosten.

Medicijn: madeliefjesthee, olie en tinctuur hebben talloze medicinale toepassingen. Zowel het bloempje, het blad en de wortels zijn hiervoor bruikbaar. Madeliefjes helpen tegen verkoudheidsklachten, keelontsteking, astma en bronchitis. Ze verhogen de weerstand, werken ontstekingsremmend en bevorderen een goede darmflora. Ze zijn in te zetten als alternatieve bloedverdunner en bij hoge bloeddruk. Madeliefjes worden ook wel de Hollandse Arnica genoemd. Madeliefjesolie kan bv. worden toegepast bij snij- en schaafwonden; brandwonden; jeuk en eczeem; steenpuisten; spierpijn; blauwe plekken en kneuzingen. Het spoelen met madeliefjes thee of het kauwen op verse blaadjes helpt tegen aften of andere ontstekingen in de mond. De lijst van toepassingen is nog veel langer en erg indrukwekkend voor zo’n klein bloempje.

Eetbaar: Madeliefjes zijn ook nog eens goed inzetbaar in de keuken. Ze zitten vol mineralen zoals calcium, magnesium, kalium en ijzer en vitamines A en C. Jonge bloemknoppen zijn licht zoet van smaak; oudere bloemetjes smaken wat bitter. De bloemen en blaadjes zijn toepasbaar in salades. De blaadjes kunnen ook in stamppotten, roerbakgerechten, pesto en smoothies gebruikt worden. Bloemen en blaadjes kunnen verwerkt worden in soep en pannenkoekenbeslag. Bloemknopjes kunnen in het zuur gelegd, gebruikt worden als kappertjes.

Een bijzonder effect: Als het donker wordt of bij kou en regen gaan madeliefjes “slapen” en sluiten de witte bloemblaadjes zich. Als de zon schijnt gaan ze open. Als je geplukte madeliefjes in de koelkast legt zullen ze zich sluiten. Strooi je ze vervolgens in een warme soep dan zullen ze ineens open gaan, een soort vuurwerk aan tafel!

Bijen en vlinders: Het madeliefje is een belangrijke nectarplant voor bijen, hommels, vlinders, zweefvliegen en bepaalde solitaire bijen.
Ook andere dieren waarderen het madeliefje als lekkernij zoals konijnen en andere knaagdieren maar ook herten en vooral paarden.
Je kunt dus met recht stellen dat het bescheiden en veel voorkomende madeliefje ongelooflijk veelzijdig is!!

Liesbeth Benneheij
Foto: Liesbeth Benneheij

Alle gegevens voor dit verhaal komen van internet. Geraadpleegde sites o.a.: Wikipedia; Wildpluk wiki; BNNVARA/ Vroege Vogels/ artikelen; https://defloravannederland.nl > planten > madeliefje; www.kruidengeheimen.nl; Mens en gezondheid infonu.nl