Wie wel eens langs een sloot, plas of beekje loopt en ineens een felblauw-oranje streepje ziet wegschieten, heeft grote kans de ijsvogel gezien. Deze kleine viseter (Alcedo atthis) is een echte specialist: hij leeft dicht bij helder water en heeft geschikte oevers nodig om te kunnen broeden. Hieronder zetten we de belangrijkste feiten op een rij, zodat je weet waar je op kunt letten – en waarom rust rondom broedplekken zo belangrijk is.
Habitat: helder water en rustige oevers
De ijsvogel houdt van zoet, helder water waar hij goed in kan kijken. Denk aan beken, sloten, plassen en vijvers, liefst met begroeiing langs de kant (struiken en bomen) om vanaf te jagen en te schuilen. Natuurmonumenten noemt als favoriete plek “zoet, stromend, helder water” met wat bomen en struiken langs de oever.
Minstens zo belangrijk zijn steile oevers of wandjes. Daarin graaft de ijsvogel een nesttunnel. Vogelbescherming beschrijft dat ijsvogels tunnels graven van minstens een halve meter in oevers of wanden, soms ook tussen boomwortels of in een kunstmatige ijsvogelwand.
Broedseizoen en nestgedrag
In Nederland kan het broeden al beginnen vanaf februari/maart. Het nest is een tunnel met aan het eind een nestkamer. Ijsvogels kunnen meerdere legsels per jaar hebben; Vogelbescherming noemt meestal 6–7 eieren per legsel en een broedduur van ongeveer 19–21 dagen. De jongen blijven daarna nog circa 22–28 dagen in het nest voordat ze uitvliegen.
Dat meerdere broedsels per jaar mogelijk zijn, blijkt ook uit achtergrondinformatie en praktijkwaarnemingen: er kan sprake zijn van een tweede (en soms zelfs derde) broedronde, waardoor broedactiviteiten later in de zomer kunnen doorlopen.
Uiterlijk: herkenbaar, maar vaak maar een seconde zichtbaar
De ijsvogel is plomp gebouwd met een grote kop, kort staartje en een opvallend grote, dolkvormige snavel. Van boven is hij helder blauw met metaalglans, van onder oranje. De keel is wit en er zit een witte vlek achter het oor.
Tip voor wie hem wil zien: blijf even stil staan bij rustig water en kijk naar lage takken of paaltjes vlak boven het water. Daar kan hij zitten “speuren” naar vis.
Beschermde status
De ijsvogel is een beschermde soort. Sovon vermeldt dat de ijsvogel beschermd is op grond van de Europese Vogelrichtlijn en de Wet natuurbescherming. Daarnaast staat de soort (Alcedo atthis) genoemd in de Regeling natuurbescherming.
Praktisch betekent dit: verstoring van de vogel en vooral van nestplaatsen is niet de bedoeling. Zie je een mogelijke broedwand of nestplek, houd dan afstand en laat de oever met rust.
Bijzonderheden: kwetsbaar in strenge winters, snel herstel in goede jaren
De ijsvogel kan in korte tijd veel jongen grootbrengen, wat helpt om verliezen te compenseren. Vogelbescherming licht toe dat deze soort zo verliezen (bijvoorbeeld na strenge winters) kan opvangen door veel jongen groot te brengen.
Bronvermelding:
https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/ijsvogel
https://www.vogelbescherming.nl/beleefdelente/ijsvogel/achtergrond-ijsvogel
https://www.vogelbescherming.nl/beleefdelente/blog/lezen/eerste-broedsel-tweede-broedsel
https://www.vogelbescherming.nl/beleefdelente/blog/lezen/ijsvogels-en-derde-broedsels
https://www.vogelbescherming.nl/docs/fc850502-01b8-47c8-8bda-d7fd064055a1.pdf
https://stats.sovon.nl/ijsvogelhttps://www.natuurmonumenten.nl/dieren/ijsvogelhttps://wetten.overheid.nl/BWBR0038668/2019-10-04
