De gezondheid van planten in de tuin hangt af van de gezondheid van de bodem en de bodem is gezond als die veel leven bevat. Het gaat dan over microscopisch kleine organismes zoals bacteriën en schimmels maar ook over kleine bodemdieren.
Kleine bodemdieren top 10:
- Regenworm
- Springstaartje
- Pissebed
- Miljoenpoten
- Duizendpoten
- Mieren
- Spinnen
- Kevers
- Wilde bijen en hommels (nestelen vaak ondergronds)
- (sommige) Slakken
Al eerder ging het over de regenworm, de kampioen grondverbeteraar, nu zetten we een andere bodemkampioen in het zonnetje…of liever geen zonnetje… een springstaart voelt zich het best op donkere, vochtige plekken.
Het springstaartje dankt zijn vrolijke naam aan de enorme sprongen die hij kan maken als er gevaar dreigt. Zijn gevorkte staart zit normaal gesproken dubbelgeklapt onder zijn lichaam. Bij gevaar klapt hij hem naar buiten als een veer en kan zo weg vluchten.
Wat zijn springstaarten?
Ze behoren tot de orde Collembola . Collembola is het Latijnse woord voor “kleefbuis” en verwijst naar een soort zuignapje aan de onderkant van het lichaam waarmee het springstaartje zich aan de ondergrond kan vastzetten. Springstaarten kunnen langwerpig of bolvormig zijn en worden 1 tot 5mm lang. Hun kleur is meestal bruin of grijs maar er bestaan ook bont gekleurde exemplaren. Ze hebben 6 poten, voelsprieten en primitieve, samengestelde ogen. Ze eten plantaardig afval; bacteriën; schimmels en algen en bevinden zich dus vaak onder vochtige bladeren of rottend hout. Ze worden ongeveer 1 jaar oud.
Seks
In tegenstelling tot de regenworm heeft de springstaart geen boeiend seksleven. Het mannetje zet zaadpakketjes af op de bodem en het vrouwtje neemt deze zaadpakketjes op door er overheen te kruipen. Een vrouwtje legt gedurende haar leven 90 tot 150 eitjes. De eitjes komen na 2 tot 5 dagen uit. De jongen lijken op volwassen exemplaren; tijdens hun groei vervellen ze meerdere malen. Afhankelijk van de omstandigheden zijn de jongen na 5 dagen geslachtsrijp. Hoe gunstiger de omstandigheden (warmte; vochtigheid en voedsel), hoe sneller de cyclus en hoe meer springstaartjes.
Springstaarten zijn geen insecten maar zijn meer verwant aan schaaldieren
Ze horen tot een aparte klasse die zich naast de insecten heeft ontwikkeld tijdens de evolutie. Het is één van de oudste diersoorten op aarde.
Uit het Devoon, ongeveer 400 miljoen jaar geleden, zijn fossielen van springstaarten bekend. Wereldwijd komen er ruim 8000 soorten voor en er worden nog steeds nieuwe soorten ontdekt. In streken met een gematigd klimaat zoals in Nederland komen ongeveer 200 soorten voor. De meeste springstaartjes leven in de strooisellaag van de bodem tot 2 meter diep. Daar is de grond vochtig en rijk aan plantaardig materiaal. Er zijn ook springstaarten die juist in bomen of in het water leven. Sommigen houden van warme omstandigheden, anderen zijn juist weer actief als er sneeuw ligt. Er komen springstaarten voor in tropische regenwouden en woestijnen maar ook in poolgebieden zoals Antarctica.
Humus
Door hun dieetvoorkeur van organisch afval, bacteriën en schimmels zijn springstaarten heel belangrijk voor de vorming van humus en het verrijken en schoonhouden van de bodem. Door hun uitwerpselen komt stikstof en fosfor vrij dat direct als grondstof dient voor planten. Er kunnen wel 100 tot 500 springstaartjes zitten in een schepje gezonde aarde.
Omdat het zulke goede opruimers zijn van organisch afval en schimmels worden springstaartjes ook vaak ingezet in een terrarium. In dit geval snijdt het mes aan twee kanten, ze houden de boel schoon maar dienen ook als voedsel voor de bewoners van het terrarium. In de natuur worden springstaarten weer gegeten door o.a. roofmijten, mieren, loopkevers en kleine amfibieën.
Nuttig voor de mens
Afgezien van hun onmisbaarheid voor een gezonde bodem kunnen springstaarten net als schimmels mogelijk gebruikt worden voor het maken van antibiotica. Een ander nut is nogal twijfelachtig. Bodemverontreiniging veroorzaakt bij springstaarten een stressreactie. Aan de aard van de reactie kan de soort bodemvervuiling afgelezen worden.
Merkwaardig genoeg worden deze nuttige diertjes soms als een plaag gezien. Het gaat dan vaak over potplanten, badkamers of rieten daken die te vochtig zijn. Gelukkig is het advies dan om de hoeveelheid vocht te beperken. Soms (bv. bij rieten daken) worden roofmijten ingezet.
Tekst:Liesbeth Benneheij
Foto: Ekor Kamelev via Pexels
Links:
https://velt.nu/nieuws/nuttige-tuinhulpjes-de-bodem-springstaartje
https://nl.wikipedia.org/wiki/Springstaarten
https://www.rootsum.nl/plagen/springstaarten-info
https://natuurcentrumdeboshoek.nl/blog/langwerpige-springstaartjes
https://www.nemokennislink.nl/publicaties/kangoeroes-van-de-ondergrond/
https://www.bnnvara.nl/vroegevogels/artikelen/springstaart-piepklein-maar-reuze-belangrijk