Naast het ophangen van een nestkastje voor onze tuinvogels kun je vogels ook helpen met materiaal voor het bouwen van hun nest. Vogels gebruiken allerlei materialen die ze zorgvuldig kiezen om warmte, bescherming en stabiliteit voor hun eieren en jongen te garanderen. Bij het gebrek aan nestmateriaal in stedelijk gebied gebruiken vogels steeds meer plastic en ander afval in hun nesten.

Verschillende soorten nestmateriaal
In elke tuin kan je de vogels helpen aan bouwstoffen voor hun woning door in de tuin materialen voor de bouw te laten liggen of neer te hangen. Veel vogels zoals meesjes, merels en duiven beginnen altijd met een laagje takjes. Ze willen graag takjes van verschillende lengte en flexibiliteit. Ook worden lange dennennaalden gebruikt. Door op het materiaal rond te draaien ontstaat een vlechtwerk en is het fundament van het nest. De volgende laag zachter materiaal blijft haken in deze takjes en zo ontstaat de nestkom.

Er zijn maar weinig tuiniers die mos fijn vinden. Toch is het voor veel vogels het bouwmateriaal die ze graag gebruiken. Het is immers lekker zacht en het laat zich goed vormen. Bovendien bevat mos stoffen die parasieten op een afstand houden. Ook onze woelmuizen die ook een nestje bouwen gebruiken het mos ook graag. Droog gras en bladeren zijn ook geliefde bouwmaterialen voor vogels. Het is licht van gewicht, makkelijk te verwerken en isolerend.

Al gebruikt niet elke vogel het, maar voor sommige vogels is modder is onmisbaar. De merel bijvoorbeeld smeert er zijn nestkom mee dicht. Ook andere vogels metselen graag met klei. De boomklever boetseert zo de juiste grootte voor zijn ingang en de huiszwaluw kleit ermee het kommetje onder de dakrand. Met een vijver met schuine oever zit je ook goed met de modder. Je kunt ook een plek in de tuin goed nat houden met water uit de regenton. Wees niet verbaasd als ook de metselbijen daar dankbaar gebruik van maken.

Bepaalde vogels zijn ook gek op textiel zoals wollen kleding, katoen of vlas. Een oude wollen trui of geitenwollensokken worden draadje voor draadje uit elkaar gehaald. Katoen is lekker zacht voor het bekleden van de nestkom voor bijvoorbeeld merel, mezen, winterkoning of heggenmus. Om extra warmte en zachtheid toe te voegen bekleden veel vogels hun nesten ook nog met veren.

Nestverstoring
Broedende vogels hebben rust nodig, dus niet te dichtbij komen of fotograferen. Soms nestelen ze op onverwachte plekken zoals vorig jaar bij Annie in haar brievenbus. Zelfs komt het voor dat ze onder een fietszadel of in de kerstkrans aan de voordeur een nest bouwen.

Gezond verstand mag bij het beoordelen van de kans op nestverstoring. Als je dagelijks op het terras zit en er is desondanks een koolmees boven je hoofd komen broeden, hoef je niet plotsklaps binnen te blijven. De mees is aan jou gewend en vind je geen bedreiging.

Als een aantal bouwvakkers je schutting luidruchtig komen vervangen, is dat een ander verhaal. Voor haar en haar man is de stress dan te groot en kost het ze extra energie om hun kuikens groot te brengen. Uit angst kunnen ze dan wegvluchten. Stel dus werkzaamheden in de buurt van nesten uit tot de jongen groot zijn.

Het ‘moderne’ nest
Steeds meer vogels maken gebruik van plastic en ander afval bij het maken van hun nesten. Dat gebeurt vooral in de in stadskernen waar het vaak moeilijk is om natuurlijk materiaal te vinden. Ook komt het voor in natuurgebieden zoals de Hoge Veluwe. Auke-Florian Hiemstra doet onderzoek bij Naturalis Biodiversity Center en de Universiteit Leiden naar nesten die gemaakt zijn met materiaal van de mens. Hij komt van alles tegen: mondkapjes, Snickerpapiertjes, plastic tasjes, McDonald’s-verpakkingen, elastiekjes, pakjes sigaretten enzovoort. Het zijn spullen die na kort gebruik door mensen in de natuur belanden en waar vogels vervolgens nestmateriaal in zien.

Een nest op het Rokin in Amsterdam springt voor Hiemstra het meest in het oog. Het is dertig jaar lang gebruikt door meerkoeten en het puilde uit van het afval. Er zaten onder meer een McChicken-verpakking uit 1996 en een Mars-wikkel uit 1994 in. Het is nog onduidelijk of dit slecht is voor vogels.

Door het statiegeld op blikjes en flesjes neemt dit afval af, maar fijn afval blijft evenveel in de natuur zwerven en veel ervan belandt uiteindelijk in zee waar het samenklontert tot een plastic soep.

De nieuwste innovatie in de nestbouw door eksters en zwarte kraaien is het gebruik van anti-vogelpinnen. De scherpe metalen stekels worden op gebouwen aangebracht om vogels te verjagen en te voorkomen dat ze op die plekken gaan zitten of nesten bouwen. Ook ander scherp materiaal, zoals prikkeldraad en breinaalden, wordt door eksters gebruikt voor het dak van hun nest. In het Natuurhistorisch Museum Rotterdam is een kleine verzameling bijzondere nesten te zien in de tentoonstelling ‘Nationaal Park Rotterdam’.

Artikel en foto: Hennie van Elderen

Bronnen: