Er wordt veel geschreven over de eetbaarheid van planten. Dat is natuurlijk ook waar het om draait in een volkstuin. Toch is het ook nuttig om wat aandacht te besteden aan de giftigheid van sommige planten want heel wat giftige tot zeer giftige planten staan gewoon in je tuin. Dat kan met name voor (kleine) kinderen maar ook huisdieren een gevaar opleveren. En het is dat de meeste volkstuinders vredelievende mensen zijn zonder moordzuchtige plannen want anders………….
Giftige planten hebben geen speciale kenmerken, je kunt ze dus niet aan hun uiterlijk herkennen.
Je kunt de giftige planten onderverdelen in groepen: kamerplanten; tuin/ en wilde planten; struiken en bomen. Ik beperk me in dit verhaal tot de planten en bomen die buiten groeien.
Om maar met de deur in huis te vallen is hier een giftige planten top tien:
Blauwe Monnikskap ( Aconitum) Alle delen van deze plant zijn uiterst giftig. Dit geldt ook voor de wilde, gele monnikskap. Bij het inslikken van delen van de plant krijgt men ernstige klachten, overgeven; gevoelloosheid en tintelingen in het gezicht; lage bloeddruk en onregelmatige hartslag. Het kan dodelijk aflopen. Ook bij aanraking kan de plant gevaar opleveren. De honing van de monnikskap is giftig. Monnikskap werd wel gegeven aan ter dood veroordeelden.
Gouden Regen (Laburnum anagyroides) Alle delen van de plant zijn giftig maar vooral de zaden. De gifstof is cystisine, het heeft hetzelfde effect als nicotine. Vergiftigingsverschijnselen zijn: buikpijn, zweten, verhoogde of verlaagde hartslag, lage bloeddruk. Ook voor huisdieren kan Gouden Regen gevaar opleveren.
Herfsttijloos ( Colchicum autumnale) Het eten van delen van de plant veroorzaakt bloedige diarree, hevig overgeven, buikpijn, hartfalen en ademhalingsverlamming. Het eten van drie bladeren kan al dodelijk zijn. De bladeren van deze plant verschijnen in het voorjaar de, op de krokus lijkende bloemen, pas in de herfst. De bladeren zijn te verwarren met het eetbare daslook. Waar herfsttijloos in het wild voorkomt, in weilanden in Frankrijk bijvoorbeeld, kan het in het hooi terecht komen en voor dieren een gevaar opleveren.
Hulst (Ilex aquifolium) Zowel de blaadjes als de besjes zijn giftig. Het eten van meer dan vijf besjes veroorzaakt hevig overgeven, diarree en slaperigheid.
Lelietje der dalen (Convallaria majalis) Alle delen zijn giftig. Eten kan leiden tot buikpijn, overgeven, duizeligheid, hartritmestoornissen en wazig zien. Ook hier kan het blad verward worden met daslook.
Oleander (Nerium oleander) Alle delen zijn giftig. Inname kan dodelijk aflopen. Bij minder ernstige gevallen veroorzaakt de plant buikpijn, duizeligheid en hartritmestoornissen.
Peperboompje (Daphne) Alle delen zijn giftig. Het meeste gif zit in de bessen en de schors. De gifstof veroorzaakt ernstige maagdarmstoornissen, duizeligheid, sufheid of juist opwinding bij het eten van de besjes. Stofdeeltjes uit de schors veroorzaken ontsteking van het neusslijmvlies en tranende ogen.
Taxus (Taxus baccata) Alle delen behalve het rode vruchtomhulsel zijn giftig. Vergiftigingsverschijnselen zijn: versnelde hartslag en stuipen; in ernstige gevallen beschadiging van lever en nieren, blokkade van het zenuwstelsel en daardoor hart- en ademhalingsstilstand.
Vingerhoedskruid (Digitalis) Alle delen van de plant zijn giftig. Een hoge dosis leidt tot overgeven, buikpijn, hallucinaties, trage hartslag, tremor en soms fatale verstoring van het hart. Het eten van twee of drie bladeren kan dodelijk zijn. Ook bij aanraking kan dit effect in mindere mate ontstaan.
Wonderboom (Ricinus communis) Alle delen maar vooral de zaden zijn giftig en zorgen voor overgeven. Het is vooral zorgelijk als de stof in de bloedbaan terecht komt. Dit kan zorgen voor het uitvallen van organen en uiteindelijk de dood.
Deze lijst met veel in tuinen voorkomende planten kan nog uitgebreid worden met bv: Aronskelk (Arum Maculatum) enkele bessen kunnen voor een kind dodelijk zijn en Kerstroos (Helleborus). In ernstige gevallen van vergiftiging kunnen hartritmestoornissen optreden.
De echte “killers” onder de giftige, wilde planten zijn de Gevlekte Scheerling (Conium Maculatum) en de Waterscheerling (Cicuta Virosa).
Waterscheerling komt voor in moerasachtige laagveen gebieden en langs sloten. Het is een schermbloemige plant. Alle delen maar vooral de wortels zijn giftig. Eén hapje kan al dodelijk zijn. Vergiftigingsverschijnselen zijn: speekselvorming; misselijkheid; ademhalingsproblemen en hevige krampen. Deze plant levert vooral gevaar op voor paarden en herkauwers die nog wel eens van de wortels eten.
Gevlekte Scheerling komt wel in Limburg voor maar is nu aan een opmars naar het noorden bezig en groeit veel in de middenbermen van de snelweg. Het is ook een schermbloemige plant die lijkt op de bereklauw en wel twee meter hoog kan worden. Gevlekte Scheerling is zeer giftig, een eetlepel van de vruchten kan al dodelijk zijn. Het gif verlamt de spieren waardoor je geen adem kunt halen en stikt. In de oudheid werd Gevlekte Scheerling gebruikt voor executies. Een bekend geval is de gifbeker van Socrates. Socrates (496-399 v. Chr.) is “de vader van de Griekse filosofie”. Hij werd beschuldigd van goddeloosheid en het bederven van de jeugd. In plaats van ballingschap verkoos hij de gifbeker met een extract van de Gevlekte Scheerling.
Als zeer giftige wilde plant zijn ook de Wolfskers (Atropa bella-donna) en Doornappel (Datura stramonium) nog vermeldenswaard. De besjes van de Wolfskers kunnen dodelijk zijn. De Doornappel wekt hallucinaties op.
De scheidslijn tussen gif en medicijn is vaak dun. Giftige planten, zoals Monnikskap, Hulst, Vingerhoedskruid en Lelietje van Dalen worden in de natuurgeneeskunde al lang ingezet als medicijn. Maar ook bij de ontwikkeling van nieuwe medicijnen kunnen giftige planten een rol spelen. Zo wordt de stof cystisine in de Gouden Regen gebruikt om mensen van het roken af te helpen. Colchicine uit Herfsttijloos werd al gebruikt als ontstekingsremmer en medicijn tegen jicht maar helpt in kleine dosering ook hart en vaatziekten voorkomen. De Taxus levert baccatine, een belangrijke grondstof voor chemotherapie tegen kanker. Men kan het snoeisel hiervoor zelfs inleveren. Digoxine, uit Vingerhoedskruid versterkt de pompfunctie van het hart.
Overigens zijn sommige eetbare planten in rauwe vorm ook giftig. Sperziebonen en aardappels moeten eerst gekookt of verhit worden om het gif te laten verdwijnen.
Alle gegevens voor dit verhaal zijn te vinden op internet.
Voor uitgebreide lijsten en beschrijvingen van giftige planten zijn onderstaande adressen handig.
Tekst :Liesbeth Benneheij
Foto’s: Liesbeth Benneheij
https://www.tuinadvies.nl > artikels > giftige planten
https://www.antigifcentrum.be/natuur/planten/welke-planten-zijn-giftig
https://appeltern.nl/nl/tuinadvies/tuinieren/giftige_planten/
https://wibnet.nl/natuur/planten/giftigste-planten-van-nederland
http://plantentuinmeise.be/cms_files/File/Giftige%20planten_web__PDF_tekstNL.pdf
https://www.verdituinen.nl/giftige-planten-lijst/
